Tù Và

3.NHẠC KHÍ HƠI  
3.3. NHẠC KHÍ HƠI MÔI   
3.3.1.  TÙ VÀ

1-Giới thiệu sơ lược:

ù Và (để dọc khi thổi) là nhạc khí hơi môi của Dân tộc Việt và một số Dân tộc như Banar (Tơnuôt), Mạ (Kenung).

2-Xếp loại:

ù Và là nhạc khí hơi môi (hơi búp) do người Việt và một số Dân tộc thiểu số tạo ra.

3-Hình thức cấu tạo:

ù Và làm bằng sừng trâu, sừng bò tót, vỏ ốc biển. Loại quý làm bằng ngà voi. Ðầu nhọn của sừng trâu, các vỏ ốc biển hoặc ngà voi... được cưa thủng mài bằng làm miệng thổi. Khi thổi đặt hai môi trực tiếp vào miệng thổi của Tù Và. Vai trò của hơi điều khiển luồng hơi mạnh, nhẹ làm chấn động cột không khí, tạo nên âm thanh.

4-Màu âm:

ù Và tiếng trầm và đục, âm thanh kêu to, mạnh mẽ và vang xa.

Ví dụ:1     

Ví dụ: 2       

Ví dụ: 3

5-Kỹ Thuật Diễn Tấu:

ù và không có lỗ bấm, nghệ nhân dùng kỹ thuật thuật môi, lúc thổi mạnh, lúc thổi nhẹ, phát ra một số âm bội ngoài âm cơ bản tạo được không khí âm u, thần bí, mang đậm màu sắc rừng núi.

6- Vị trí Tù Và trong các Dàn nhạc:

ù Và là nhạc khí của nam giới. Tù Và được dùng trong Dàn nhạc Ðại nhạc của Cung đình. Trong đời sống hằng ngày, Tù và là phương tiện thông tin, báo động khi có thiên tai, hoặc kêu gọi chiến đấu...

7-Những nhạc khí tương tự ở Ðông Nam Á và các nước:

Tù Và Việt Nam:

rên thế giới có các Tù Và như sau: ngươi Môrơ có Ôlifant, người Dogon ở Badiagare có Tù Và dài gồm 3 sừng linh dương cắm nối nhau gọi là Kanbomo. KyPa của Dân tộc Êđê là một loại Tù Và có lỗ bấm tạo âm thanh cao thấp, ngưới Êđê dùng KyPa trong lễ đâm trâu cộng đồng, trong di sản. Các loại Tù Và là tiền thân của cái Trompette hiện đại phổ biến trên khắp thế giới, đặc biệt ở các nước Âu Mỹ. Tương tự Tù Và có Shofar của Do Thái cổ, Rkang-Gling  cũng là một Tù và.