Trống Ðồng
 

4.2. NHẠC KHÍ TỰ THÂN VANG CỔÕ  
4.2.1. NHẠC KHÍ TỰ THÂN VANG GÕ-GIà  

1-Giới thiệu sơ lược:

rống Ðồng là nhạc khí tự thân vang, thuộc Chi Gõ (hoặc giã) của Dân tộc Việt và nhiều Dân tộc khác. Trống Ðồng là hiện vật nổi tiếng của nền Văn hóa Ðồng thau Ðông Sơn. Niên đại những Trống Ðồng sớm được xác định ít  ra vào khoảng thế kỷ thứ VI trước Công nguyên. Ðối với nền âm nhạc truyền thống Việt Nam, các hình khắc trên mặt Trống Ðồng Ngọc Lũ I và Hoàng Hạ là một trong những chứng cớ chứng minh nền âm nhạc Dân tộc Việt Nam đã có một lịch sử lâu dài. Trên các hình khắc đó, từ rất xa xưa chúng ta đã có : Trống Ðồng, Chiêng, Cồng, Chuông đồng, Trống mặt da, Khèn, Ðuống và cả Hát Rí ren.

2-Xếp loại:

rống Ðồng là nhạc khí tự thân vang cổ do người Việt Nam sáng tạo. Theo GSTS Trần Văn Khê các loại Trống Ðồng khi khai quật từ lòng đất Việt Nam, cùng có các di vật đồ như đồ gốm... kèm theo. Căn cứ vào các hình khắc, hoa văn, họa tiết được khắc trên Trống Ðồng, thì đồng thời các hoa văn họa tiết ấy cũng được tìm thấy trong trong các cổ vật đồ gốm được chôn theo, cả hai đều đúng niên kỹ chế tác. Ðiểm đặc biệt là các cổ vật đồ gốm ấy do người Việt Nam sáng tạo, điều đó đã chứng minh được rằng các Trống Ðồng là của người Việt Nam và tại Việt Nam đã có kỹ thuật đúc Trống Ðồng rất lâu đời, ngày nay tại Việt Nam số lượng Trống Ðồng được khai quật ngày càng nhiều. Trống Ðồng cũng được tìm thấy rãi rác ở các quốc gia khác của Châu Á, cũng theo ý kiến của GSTS Trần Văn Khê, các loại Trống Ðồng ấy, có nhiều khả năng xuất xứ tại Việt Nam và theo con đường mua bán, trao đổi thương mại.

3-Hình thức cấu tạo:

rống Ðồng được đúc bằng đồng cả mặt trống và tang trống. Theo cách phân loại của F.Héger, Trống Ðồng có 4 loại chính:

Loại H1: là loại Trống Ðồng lớn, cổ xưa nhất. Ngôi sao giữa mặt trống thường có 12 cánh. Một số trống có 4 tượng cóc ở mép mặt trống. Thân trống phần trên phình ra, phần giữa thắt lại và phần dưới choãi ra, có 4 quai.

Loại H2: có cả loại lớn và vừa. Ngôi sao ở giữa mặt trống thường có 8 cánh. Mặt trống chờm ra khỏi tang. Rìa mặt trống thường có 4 - 8 tượng cóc. Thân trống chia 3 phần nhưng không rõ, có 2 quai. Trang trí hoa văn hình hoa lá đối xứng hoặc hình học.

Loại H3: thường là loại vừa và nhỏ. Ngôi sao có 12 hoặc 8 cánh, có 4 tượng cóc ở mép trống, thân trống phần trên và dưới hình viên trụ, phần giữa thon lại, quai nhỏ. Hoa văn trang trí được cách điệu cao.

Loại H4: thường là loại vừa và nhỏ trống có kích thước trung bình : đường kính mặt trống khoảng 50cm, cao từ 45cm đến 50cm, mặt trống phủ vừa sát đến thành thân trống, ngôi sao giữa mặt trống có 12 cánh. Thân trống chia ra 2 phần: phần trên phình ra đỡ lấy mặt trống, phần dưới hình viên trụ tròn có 4 quai. Hoa văn trang trí là hình động vật: Rồng, Khỉ, không có tượng cóc trên rìa mặt trống. Trống được đúc bằng hợp kim đồng, nhưng tiếng không trong, không vang xa như Trống Ðồng loại F.Héger I.

4-Màu âm:

iếng Trống Ðồng âm vang khỏe, hùng tráng, nói lên uy quyền của một triều đại lịch sử, sức mạnh của một dân tộc đang vươn lên.

Ví dụ: (458-04)

5-Kỹ thuật diễn tấu:

rống Ðồng được gõ bằng dùi có mấu hay bọc vải da hoặc giã bằng thanh gỗ dài như chày, hoặc dùng những bó que nhỏ dài bằng sắt hay gỗ thả xuống mặt trống. Người đánh trống tay phải cầm dùi đánh vào mặt trống, tay trái cầm một thanh tre gõ vào tang Trống. Trống Ðồng được sử dụng trong các Lễ hội lớn, quan trọng do triều đình đứng ra tổ chức. Trống Ðồng thường đánh xen kẽ với trống lớn. Thời Hậu Lê, trong lễ cứu nhật thực, nguyệt thực, người ta đánh 3 tiếng trống lớn rồi 3 tiếng Trống Ðồng cùng tiếng chuông đáp lại.

Ví dụ: (459-02)

Ví dụ: (460-03)

Ví dụ: (461-04)

Ví dụ: (462-05)

Ví dụ: (463-9)

Ví dụ: (465-12)

6- Vị trí Trống Ðồng trong các Dàn nhạc:

rống Ðồng được sử dụng tham gia: Ðường Thượng Chi Nhạc (thời Hậu Lê), Nhã nhạc thế kỷ XV, XVI, dàn Nhạc Lễ thế kỷ XVIII. Hiện nay chỉ còn thấy trong đời sống văn hóa các Dân tộc Khơ Mú, Lôlô và Dân tộc Mường sử dụng Trống Ðồng với tư cách là một nhạc cụ trong tang lễ, người Mường vùng Vang -Vó huyện Lạc Sơn huyện Hòa Bình đặt úp trống trên mặt đất hay trên sàn nhà, sử dụng một cái dùi mỏ khoắm, đầu khoắm được bọc vải để gõ, tham gia trong Dàn nhạc tang lễ cùng với Sáo ngang, Nhị, Cồng, Thanh la, Kèn đám ma, Trống bịt da dê. Dàn nhạc nầy được người Mường gọi là " Cò Ke - Ôổng Khảo- clôổng Tôông" để phân biệt với Dàn nhạc Lễ thức, không có Trống Ðồng gọi là "Cò Ke - Ôổng Khảo". Người Khơ Mú sử dụng dùi thẳng, đầu gõ được bọc vải phía trong, khi sử dụng Trống Ðồng người Khơ Mú cũng úp trống xuống mặt đất hay xuống sàn nhà mà gõ vào núm trên của mặt Trống cùng với 3 cái Cồng và một Trống Cái hai mặt bịt da trâu. Người Lô Lô sử dụng hai Trống Ðồng, đặt hoặc treo ở tư thế nằm nghiêng, mặt Trống Ðồng hướng đối diện vào nhau. Dùi trống của người LôLô cũng cấu tạo tương tự như dùi trống của người Khơ Mú, một người phụ nữ cầm dùi gõ theo nhịp vào núm Trống (Tô Ngọc Thanh- Giới thiệu một số nhạc cụ dân tộc thiểu số Việt Nam- Nhà xuất bản Văn nghệ, Trung tâm Văn hóa Dân tộc Tp. Hồ Chí Minh -1995). Ở ba dân tộc trên, Trống Ðồng được coi là tượng trưng cho mặt trời, tiếng trống tượng trưng cho tiếng của trời (tức tiếng sấm), tiếng trống sẽ dẫn dắt linh hồn của người chết biết đường đi về thế giới tổ tiên. Ðặc biệt trong các Lễ hội lớn của Dân tộc Việt như Lễ Giổ tổ Hùng Vương tại đền Hùng Phú Thọ ngày 10 tháng 3 âm lịch hàng năm, các nghệ nhân người Mường đã biểu diễn Trống Ðồng, gần đây trong lễ hội mừng sinh nhật 300 trăm năm Sài gòn Thành phố Hồ Chí Minh, tại thành phố Hồ Chí Minh có sử dụng Trống Ðồng do các nghệä nhân người Mường cùng các nghệ nhân của Nhà Văn hóa thuộc Sở Thông tin Văn hóa Tỉnh Phú Thọ trình bày và giới thiệu cách sử dụng Trống Ðồng. Viện Bảo Tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh có trưng bày, triển lãm các loại Trống Ðồng và Phân viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh cũng có các Trống Ðồng.

7-Những nhạc khí tương tự ở Ðông Nam Á và các nước:

Trung Quốc, Lào, Campuchia, Thái Lan, Miến Ðiện, Mã Lai, Philippine đều tìm thấy Trống Ðồng. Ở Indonesia có loại Trống Ðồng mà hoa văn trang trí hình chim công và voi. Ở Srchipel de la Sonde có loại Trống Ðồng mặt nhỏ, tang Trống cao, có eo hình cái chày.